Havuzda Bağlı Klor Nedir? Klor Kokusu, Göz Yanması ve Çözüm Yolları
Bağlı klor (kloramin), çoğu havuzda “klor fazla” sanılan kokunun gerçek sebebidir. Bu rehberde oluşum nedenini, ideal ppm aralıklarını, ölçüm yöntemini ve şok klorlama hesabını net şekilde bulacaksınız.
Bağlı klor (kloramin); serbest klorun ter, idrar, kozmetik kalıntıları ve azotlu bileşiklerle reaksiyona girip dezenfeksiyon gücünü kaybetmiş formudur. Klor kokusu, göz yanması ve düşük hijyenin temel nedenidir.
30 Saniyede Teşhis: Koku Varsa Ne Ölçmeliyim, Ne Yapmalıyım?
“Klor var ama koku/tahriş var” senaryosunda doğru teşhis: toplam–serbest farkı.
Klorun Dezenfeksiyon Gücü Neye Bağlıdır?
Klorun sudaki dezenfeksiyon etkisi dört unsura bağlıdır:
- Suda bulunan aktif (serbest) klor miktarı (mg/L – ppm)
- Suyun pH değeri
- Serbest klorun mikroorganizmalarla temas süresi
- Suyun sıcaklığı
Özetle; suda 1–3 ppm serbest klor, en az 30 dk temas, 7,2–7,6 pH ve yaklaşık 26–28 °C aralığında etkili dezenfeksiyon sağlanır.
pH yükseldikçe klorun dezenfektan etkisi azalır. Sıcaklık yükseldikçe klor daha hızlı reaksiyona girer ve daha hızlı tükenebilir.
Serbest Klor Nasıl Çalışır?
Suya herhangi bir klor türü eklendiğinde suda iki form oluşur: hipokloröz asit (HOCl) ve hipoklorit iyonu (OCl⁻). Bu iki formun oranı esas olarak pH ile belirlenir.
HOCl, klorun en güçlü öldürücü (dezenfektan) formudur. pH yükseldikçe HOCl oranı azalır, OCl⁻ oranı artar ve dezenfeksiyon gücü düşer. Bu iki formun toplamı pratikte serbest klor olarak ölçülür.
Bağlı Klor (Kloramin) Nedir?
Serbest klor, suda amonyak ve azot içeren bileşiklerle reaksiyona girdiğinde kloramin (kombine/bağlı klor) oluşabilir. Bu form, sterilizasyon gücünün büyük kısmını kaybeder.
Bağlı klor (kloramin) serbest klora göre 60–80 kat daha az etkilidir. Ayrıca gaz çıkışı nedeniyle keskin klor kokusu oluşturur ve göz/cilt tahrişini artırır.
Havuzda Bağlı Klor Neden Oluşur?
Kloraminler, suda bulunan kirleticilerle sürekli oluşur. Başlıca kaynaklar:
- Yüzücülerden suya karışan ter, idrar, tükürük
- Kozmetik, güneş kremi, saç/cilt ürünleri
- Az miktarda organik atık ve biyolojik kalıntılar
Amonyak, azot ve fosfat bileşikleri yağmur, toz-toprak, bahçe ürünleri ve hatta şebeke suyu gibi yollarla da havuza taşınabilir. Bu durum klor talebini artırır ve kloramin oluşumunu hızlandırabilir.
Havuzda Klor Kokusu Neden Olur?
Havuzda hissedilen güçlü “klor kokusu” çoğu zaman klorun fazla olduğuna işaret etmez. Koku genellikle serbest klordan değil, bağlı klor (kloramin) kaynaklıdır. Bu da çoğu senaryoda yetersiz oksidasyon / yetersiz şoklama olduğunu gösterir.
Bağlı Klor Kaç ppm Olmalı?
- İdeal bağlı klor: 0 – 0,2 ppm
- 0,3 ppm ve üzeri: Müdahale gerekir
- 0,6 ppm ve üzeri: Şok klorlama zorunlu kabul edilir
Sahada en pratik yaklaşım: “Koku + tahriş + toplam/serbest farkı artıyor” senaryosunda bağlı klor odaklı aksiyon planı uygulamaktır.
Bağlı Klor Testi Nasıl Yapılır?
Bağlı klor; organik kirleticilerle reaksiyona girmiş ancak oksitlenip parçalanamamış klorun kloramin formuna dönüşmüş halidir. Hesaplama:
Bağlı klor = Toplam klor – Serbest klor
DPD test yönteminde:
- DPD1: Serbest klor ölçümü
- DPD3: Toplam klor ölçümü (DPD1 ölçümünden sonra aynı numuneye uygulanır)
Eğer suda bağlı klor yoksa DPD3 sonucu DPD1’e eşit olur. DPD1 ile DPD3 arasında fark varsa bu fark bağlı klor miktarıdır. Koku “ipucu” olabilir; ancak doğru karar için DPD1/DPD3 farkını ölçmek esastır.
Havuz Suyunda Şok Klorlama
Şok klorlama; bağlı kloru (kloraminleri) parçalamak, organik yükü oksitlemek ve dezenfeksiyonu yeniden etkin hale getirmek için uygulanır. Güçlü bir klor kokusu sorununun ironik çözümü, kloramini parçalamak için kontrollü şekilde daha fazla klor uygulamaktır.
Şok Klorlama Ne Zaman Yapılır?
- Havuza ilk kez su doldurulduğunda
- Havuza yüklü miktarda su eklendiğinde
- Yosun oluşumu, bulanık su veya renk problemleri görüldüğünde
- Bağlı klor 0,2 ppm değerini aştığında
Şok Klorlama Öncesi
- pH değeri 7,0 – 7,4 aralığına getirilmelidir
- Klor değeri normale dönene kadar havuz kullanılmamalıdır (pratikte en az 12 saat)
Şoklama günlük havuz ihtiyacının en az 4 katı dozajda uygulanır. Ek bir yöntem olarak “kırılma noktası klorlama” mantığıyla bağlı klorun 10 katı şok hedefi hesaplanabilir.
Serbest klor: 0,6 ppm (DPD1) | Toplam klor: 1,0 ppm (DPD3)
Bağlı klor = 1,0 – 0,6 = 0,4 ppm
Şok klor = 10 × 0,4 = 4 ppm
Havuza verilmesi gereken yaklaşık dozlar:
- Sıvı klor (NaOCl) %10 kabul edilirse: 14 litre
- Kalsiyum hipoklorit Ca(OCl)₂ %65–75: 1.800 gram
- %56 stabilizatörlü toz klor: 1.600 gram
Stabilizatör (CYA) Notu
Stabilizatörlü klor kullanılan havuzlarda stabilizatör seviyesinin artmaması için şoklama, mümkünse stabilizatörsüz dezenfektanlarla (ör. kalsiyum hipoklorit veya sıvı klor) yapılır. Şoklama öncesi pH ayarlanmalı, stabilizatör yüksekse şok stratejisi buna göre seçilmelidir.
Bağlı Klor Oluşumu Nasıl Engellenir?
Bağlı kloru kalıcı olarak düşük tutmanın yolu, “organik yük + pH + filtrasyon + doğru oksidasyon” dengesini sağlamaktır:
- Düzenli klorlama ve serbest klorun hedef aralıkta tutulması
- pH kontrolü (özellikle ısıtmalı havuz/spalarda daha sık)
- Yeterli filtrasyon süresi ve etkin geri yıkama
- Ozon gibi yardımcı oksidasyon sistemleriyle organik yükün azaltılması
- Zeolit gibi amonyak tutma kapasitesi olan medya çözümleri (uygun sistemlerde)
SSS (Sıkça Sorulan Sorular)
1) Test Kitleri (DPD1 / DPD3) & Ölçüm
DPD1 ile 1,5 ppm çıkıyor ama havuz ağır kokuyor. Bu nasıl mümkün?
DPD1 sadece serbest kloru ölçer. Koku ve tahrişin nedeni çoğu zaman bağlı klordur. DPD3 ile toplam kloru ölçüp (DPD3–DPD1) farkı hesaplayın. Fark yükselmişse şok klorlama planı gerekir.
DPD3 (toplam klor) ölçümünü ne zaman yapmalıyım?
Koku, göz yanması, “klor var ama su bozuluyor” şikayeti, yoğun kullanım sonrası veya yağmur-toz sonrası dönemlerde DPD3 ölçümü kritiktir. Haftalık rutinde en az 1 kez toplam/serbest farkını kontrol etmek bağlı kloru erken yakalar.
Şerit test (strip) ile bağlı kloru doğru ölçebilir miyim?
Şerit testler pratik olsa da hassasiyeti düşebilir. Bağlı klor teşhisi için en güvenilir yöntem DPD1 + DPD3 ölçümü ve fark hesabıdır. Strip, “trend takibi” için kullanılabilir; karar verirken DPD doğrulaması idealdir.
DPD hapı rengi bazen aniden koyulaşıyor. Ölçüm hatası mı?
Reaktifin tarihi, numunenin çok sıcak olması, çok yüksek klor seviyesi veya numunenin bekletilmesi sonucu renk sapması görülebilir. Numuneyi taze alın, ölçümü hızlı yapın ve reaktiflerin son kullanım tarihini kontrol edin.
2) Sıvı Klor (Sodyum Hipoklorit) ile Şoklama
Sıvı klorla şoklama yaptıktan sonra koku arttı. Normal mi?
Evet, ilk aşamada olabilir. Şoklama kloramin bağlarını kırarken geçici “kimyasal koku” artışı hissedilebilir. Önemli olan: pH’ın doğru aralıkta olması, yeterli doz uygulanması, sirkülasyon ve filtrasyonun kesintisiz çalışmasıdır. 4–12 saat içinde toplam/serbest farkı düşmüyorsa doz ve pH tekrar gözden geçirilmelidir.
NaOCl %10 yerine %12 kullanıyorum. Dozu nasıl yorumlamalıyım?
Yüzde arttıkça aynı ppm artışı için gereken litre miktarı azalır. Pratikte %12 çözelti, %10’a göre yaklaşık %17 daha konsantredir. Doz planlarken ürünün gerçek yüzdesi ve tazeliği dikkate alınmalıdır.
Sıvı klor dozaj pompası ile bağlı klor düşer mi?
Dozaj pompası serbest kloru stabil tutar; bu bağlı klor oluşumunu azaltır ancak mevcut yüksek bağlı kloru tek başına hızlı düşürmeyebilir. Bağlı klor yükseldiyse, çoğu senaryoda kontrollü şoklama gerekir; ardından pompa ile stabil seviyede işletmeye dönülür.
3) Toz Klor (Kalsiyum Hipoklorit / Stabilizatörlü Klor) & CYA
Toz klorla şoklama yapmak istiyorum ama stabilizatör (CYA) yükselir mi?
Stabilizatör artışı, “stabilizatörlü klor” (triklor/diklor) kaynaklıdır. Kalsiyum hipoklorit stabilizatör içermez; bu yüzden CYA yükseltmez. CYA yüksekse şoklamayı stabilizatörsüz ürünlerle (sıvı klor veya kalsiyum hipoklorit) planlamak daha doğrudur.
CYA 100 ppm çıktı. Bağlı klor sorunu yaşıyorum. Ne yapmalıyım?
CYA çok yükseldiğinde klorun etkinliği düşer ve “klor var ama su bozuluyor” senaryosu sık görülür. Bu durumda stabilizatörlü ürünleri bırakıp bir süre sıvı klor ile devam etmek ve gerekiyorsa kısmi su değişimi ile CYA’yı düşürmek gerekir. Hedef aralık çoğu özel havuzda pratikte 30–50 ppm bandıdır.
Kalsiyum hipoklorit kullanınca kireç (sertlik) artar mı?
Evet, kalsiyum hipoklorit kalsiyum ekler. Sertliği yüksek bölgelerde sürekli kullanım, kalsiyum birikimi ve yüzeylerde kireçlenme riskini artırabilir. Bu nedenle ürün seçimi suyun sertlik profiline göre yapılmalıdır.
4) Tuz Klor Jeneratörü (Elektroliz) Olan Havuzlar
Tuz klor jeneratörüm var ama yine de klor kokusu oluyor. Neden?
Tuz klor jeneratörü serbest klor üretir; ancak organik yük yüksekse kloramin oluşumu yine mümkündür. Ayrıca yetersiz filtrasyon süresi, yanlış pH, düşük üretim ayarı veya hücre kirliliği serbest kloru stabilize edemez. Toplam/serbest farkını ölçüp gerekirse şoklama uygulayın.
Elektrolizli havuzda şoklamayı neyle yapmalıyım?
Bağlı klor yükseldiyse şoklamayı çoğu senaryoda sıvı klor ile yapmak pratik ve hızlıdır. Amaç kloramin bağlarını kırmak ve “kırılma noktası” eşiğine ulaşmaktır.
Hücre kirliliği bağlı kloru artırır mı?
Hücre kirliliği serbest klor üretimini düşürür; bu da organik yükle baş edemeyen sistemde bağlı klorun artmasına zemin hazırlar. Hücre temizliği, doğru tuz seviyesi ve üretim ayarı, bağlı klor riskini dolaylı olarak azaltır.
5) Filtrasyon, Geri Yıkama ve Medya
Bağlı klor neden sürekli geri geliyor? Her şoktan sonra 3 gün iyi, sonra koku başlıyor.
Bu tip döngü genellikle “yüksek organik yük + yetersiz filtrasyon/geri yıkama” kombinasyonudur. Filtre kirliyse klor sürekli kirleticiyle savaşır ve kloramin yeniden oluşur. Filtrasyon süresini artırın, doğru geri yıkama (backwash + rinse) uygulayın ve filtre medyasını kontrol edin.
Cam kum (glass media) bağlı kloru düşürür mü?
Cam kum bağlı kloru doğrudan “kimyasal” olarak düşürmez; ancak daha iyi filtrasyon ve daha düşük organik yük sağlayarak klorun kirleticilerle reaksiyona girme ihtimalini azaltabilir. Sonuç olarak bağlı klor riski dolaylı olarak düşebilir.
Zeolit medya amonyağı tutar mı? Bağlı klora faydası olur mu?
Zeolit bazı formlarda amonyak tutma kapasitesine sahiptir. Amonyak azaldıkça kloramin oluşumu potansiyeli düşer. Ancak zeolit “tek başına çözüm” değildir; pH, serbest klor seviyesi, filtrasyon süresi ve şok prosedürü birlikte ele alınmalıdır.
6) Otomatik Dozaj (pH / Klor) & ORP/Redox
ORP yüksek görünüyor ama havuz kokuyor. ORP bağlı kloru göstermez mi?
ORP genel oksidasyon potansiyelini gösterir; ancak bağlı klor varlığında “serbest klor etkinliği” yanıltıcı görünebilir. Koku ve tahriş varsa DPD1/DPD3 ile doğrulama yapın. ORP’yi karar için tek başına kullanmak doğru değildir.
pH dozajım bazen gecikiyor. pH yükselince bağlı klor artar mı?
pH yükseldikçe HOCl oranı düşer ve klorun öldürme gücü azalır. Bu, kirleticilerin birikmesine ve kloramin oluşum riskinin artmasına zemin hazırlar. pH kontrolü, bağlı klor yönetiminin temel parçasıdır.
7) Kapalı Havuz / Spa (Isıtmalı Sistemler) — Saha Soruları
Kapalı havuzda klor kokusu daha ağır. Neden?
Kapalı hacimde havalandırma yetersizse kloramin gazları birikir ve koku/tahriş artar. Ayrıca ısıtmalı sistemlerde organik yük daha hızlı reaksiyona girer. Şoklama + filtrasyon + havalandırma birlikte yönetilmelidir.
Spada (jakuzi) bağlı klor neden çok hızlı yükseliyor?
Spa hacmi küçük, bather load (kullanım yoğunluğu) yüksektir; ter/kozmetik yükü hızlı birikir. Bu yüzden spa sistemlerinde daha sık ölçüm, daha sık oksidasyon ve daha sık filtre bakımı gerekir.
8) Güvenlik ve Kullanım
Şoklamadan sonra havuza ne zaman girebilirim?
Pratikte klor seviyesi güvenli aralığa indiğinde (genelde 1–3 ppm bandına yaklaşınca) ve koku/tahriş geçtiğinde havuz kullanılabilir. Ölçüm yapmadan sadece süreye bakarak karar vermek doğru değildir.
Bağlı klor yüksekken robot çalıştırmak doğru mu?
Robot, suyu kimyasal olarak düzeltmez; ancak tabandaki organik yükü mekanik olarak azaltabilir. Şoklama planlanıyorsa robot yerine filtrasyon/sirkülasyon önceliklendirilir; robot kullanımı kimyasal denge sağlandıktan sonra daha verimlidir.
